Pages Menu
TwitterRssFacebook
Categories Menu

ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Ματιές σ’ ένα μνημείο

 sylloges1

Η μόνιμη έκθεση εικαστικών έργων εμπνευσμένων από το παλιό λιοτρίβι είναι αποτέλεσμα ενός «πειράματος» διαλόγου ανάμεσα στο Μουσείο – Μνημείο και δεκατρείς σύγχρονους δημιουργούς. Η συνάρτηση του διαλόγου αυτού με ένα Μουσείο – Μνημείο της πρόσφατης βιομηχανικής ιστορίας είναι τόσο ενδιαφέρουσα όσο και αναπάντεχη.

Ο Παναγιώτης Τέτσης, ο Αλέκος Φασιανός και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης κοίταξαν πίσω από το λιοτρίβι και είδαν την ελιά – το δέντρο και τον καρπό της, το ελαιώνα και το τραπέζι. Ο Σάββας Γεωργιάδης ξεχώρισε την πατριαρχική μορφή του Βρανά. Ο Γιάννης Μιγάδης, ο Νίκος Στεφάνου και ο Νίκος Στρατάκης είδαν το ελαιοτριβείο ως σώμα και σχήμα μέσα στον χώρο. Ο Γιάννης Αδαμάκος και ο Μιχάλης Μαδένης στάθηκαν στη δουλειά – τον μόχθο του εργάτη στη μηχανή, το θαύμα του λαδιού στα πιθάρια. Η Ηώ Αγγελή, ο Δημήτρης Ανδρεαδάκης και ο Σωτήρης Σόρογκας κοίταξαν τα κουφάρια των κτηρίων και των μηχανών, που ο Γιάννης Λασιθιωτάκης τα είδε να ζωντανεύουν, αποκατεστημένα κα γερά.

Κάθε καλλιτέχνης, με το δικό του προσωπικό ύφος, προσέγγισε, ερμήνευσε και απέδωσε το κοινό θέμα, το παλιό ελαιοτριβείο.

sylloges2

Έργο του Παναγιώτη Τέτση

sylloges3

Έργο του Γιάννη Μιγάδη

 

Η Λέσβος του Ελύτη

 

sylloges4

Ένα από τα πράγματα που κάνουν ξεχωριστό το Μουσείο – Ελαιοτριβείο Βρανά είναι η συμβολική σύνδεσή του με τον Οδυσσέα Ελύτη. Ο Βρανάς ήταν ο παππούς του Ελύτη από την πλευρά της μητέρας του, Μαρίας.

Το γεγονός ότι το Ελαιοτριβείο Βρανά αποτελεί ένα ευδιάκριτο ίχνος της καταγωγής του και ο εορτασμός των εκατό χρόνων από τη γέννηση του Ελύτη το 2011 στάθηκαν αφορμή για τη δημιουργία μιας μόνιμης έκθεσης στο Μουσείο, με θέμα τη βαθιά σχέση του ποιητή με τη Λέσβο, μια σχέση που ξεπερνά τους δεσμούς του αίματος και της οικογενειακής καταγωγής.

Η έκθεση για τον Ελύτη παρουσιάζεται σε έναν απρόσμενο και ταιριαστό συνάμα χώρο: στη λαδαποθήκη του λιοτριβιού του παππού του. Στέκεται κανείς εδώ ή έξω, στην αυλή με το φουγάρο και τη χαβούζα, και αντικρίζει ή αφουγκράζεται τα ίδια εκείνα στοιχεία που συχνά προβάλλουν στους στίχους του ποιητή: τη Λέσβο, τη Γέρα, τους ξωμάχους, την ελιά, το λάδι, τα λιοτρίβεια, τα πιθάρια, τη στέρνα. 

Οι ενότητες της έκθεσης περιλαμβάνουν:
1. Χρονολόγιο: Λεπτομερές και φωτογραφικά τεκμηριωμένο χρονολόγιο της ζωής και της δημιουργικής πορείας του ποιητή.

2. Η Λέσβος στο Έργο του Ελύτη: Αποδελτίωση των αναφορών του Οδυσσέα Ελύτη στο νησί της καταγωγής του, οι οποίες εντοπίζονται διάσπαρτες στο ποιητικό του έργο.

3. Ο Ελύτης στη Λέσβο: Εικονογραφημένη αναφορά στα ταξίδια που, με διάφορες αφορμές, πραγματοποίησε ο ποιητής στη Λέσβο κατά τη διάρκεια της ζωής του.

4. Σαπφώ: Η πνευματική σχέση του Ελύτη με τη Σαπφώ, όπως ορίζεται από τα κείμενά του, από την απόδοση στα νέα ελληνικά των ποιημάτων της την οποία πραγματοποίησε και από τις διαφανογραφίες-σχόλια που φιλοτέχνησε εμπνευσμένος από το έργο της

5. Κριναγόρας: Μεταφρασμένα ποιήματα του Λέσβιου επιγραμματοποιού του 1ου μ.Χ. αιώνα από τον Οδυσσέα Ελύτη, πλαισιωμένα από σχόλια του ποιητή για τον αρχαίο ομότεχνό του και πέντε εικαστικά έργα του εμπνευσμένα από θέματα του Κριναγόρα.

6. Θεόφιλος: Η άποψη του Οδυσσέα Ελύτη για τη μορφή και το έργο του μεγάλου Λέσβιου λαϊκού ζωγράφου, όπως διατυπώνεται στο εκτενές δοκίμιό του «Ο ζωγράφος Θεόφιλος», πλαισιωμένη από σχετικά φωτογραφικά τεκμήρια.

Επίσης, στο χώρο της έκθεσης, σε ειδική μεγάλη οθόνη, προβάλλεται σε συνεχή ροή κινηματογραφικό υλικό διάρκειας μιας ώρας, το οποίο αναφέρεται στον Οδυσσέα Ελύτη.

sylloges5

sylloges6

sylloges7

 

Το Αρχείο του Ελαιοτριβείου Βρανά

 

sylloges8

Το Ελαιοτριβείο Βρανά λειτούργησε από το 1887 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Μετά τη διακοπή της λειτουργίας του, τα κτήριά του εγκαταλείφθηκαν και σταδιακά ερειπώθηκαν. Μέσα στα χαλάσματα, στο πιο απίθανο σημείο, στις σκάφες της πολτοποίησης του σαπουνιού, κάτω από χώματα και πέτρες, θάφτηκε ένας σπάνιος θησαυρός: το αρχείο του εργοστασίου από το 1894 έως το 1959, το οποίο αποτυπώνει τις δραστηριότητες της επιχείρησης από την έναρξη ως το κλείσιμό της.

Αποτελείται από 122 τεκμήρια (λογιστικά κατάστιχα, ευρετήριά τους, κόπιες αλληλογραφίας κ.α.), που ανασύρθηκαν το 2004 από μέλη της Εταιρείας Αρχιπέλαγος και στάλθηκαν για τις πρώτες βοήθειες στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας. Εκεί, κατά τη συντήρηση, καταγραφή, ταξινόμηση και ψηφιακή φωτογράφησή τους, επιβεβαιώθηκε η σπουδαιότητά τους, καθώς αποτελούν το πληρέστερο σωζόμενο αρχείο ελαιουργίας από αυτά που έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί ως τώρα, με χρονικό εύρος που αγγίζει τον έναν αιώνα.

Την επιμέλεια των εργασιών στο αρχείο είχε η αρχειονόμος, Δρ. Πολιτισμικής Τεχνολογίας Σπυριδούλα Αράθυμου.

Το αρχείο του Ελαιοτριβείου Βρανά, μοναδικό σε πληρότητα και χρονική έκταση, αποτελεί πλέον αντικείμενο και εργαλείο της ιστορικής έρευνας. Μέρος του εκτίθεται στο ισόγειο του κτηρίου όπου βρέθηκε, πλαισιωμένο από μια σειρά εικαστικών έργων που εμπνεύστηκε η καλλιτέχνις Ηώ Αγγελή από την ιδιαίτερη όψη των φθαρμένων κατάστιχων.

sylloges9

sylloges10